MPSC History Optional Syllabus 2025 साठी संपूर्ण मार्गदर्शक – 120 दिवसांची तयारी योजना, महत्वाची State Board व NCERT पुस्तके, Reference Books, Note-making व Answer Writing तंत्र. इतिहास वैकल्पिक विषय कसा सोपा आणि Scoring ठरतो हे जाणून घ्या.
MPSC राज्यसेवा: History Optional तयारी किती दिवसांत करता येते?
MPSC राज्यसेवा स्पर्धा परीक्षेत ऑप्शनल विषयाची निवड हा अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा असतो. योग्य ऑप्शनल निवडले तर यशाचा प्रवास सोपा होतो. इतिहास (History Optional) हा नेहमीच चर्चेत राहिलेला आणि विद्यार्थ्यांना गुण मिळवून देणारा ऑप्शनल आहे.
पण प्रश्न असा पडतो –
MPSC राज्यसेवा: History Optional (इतिहास ऑप्शनल) ची तयारी किती दिवसात करता येते? आणि त्यासाठी नेमकं प्लॅनिंग कसं करायचं?
Why to choose History Optional | इतिहास ऑप्शनल का निवडावा?
- करंट अफेअर्सवर अवलंबून नाही – हा विषय पूर्णपणे स्थिर आहे.
- नोट्स एकदाच बनतात – एकदा सखोल नोट्स तयार केल्या की त्या पुन्हा बदलण्याची गरज नाही.
- वारंवार रिव्हिजनची संधी – विषय बदलत नाही, त्यामुळे वेळोवेळी फक्त रिपीट रिव्हिजन करता येतो.
- साध्या भाषेत उत्तरं – अवघड तांत्रिक शब्दांचा वापर नसतो.
- गुण मिळवून देणारा विषय – योग्य पद्धतीने तयारी केली तर इतिहास 300+ मार्क देऊ शकतो.
तयारीची योग्य पद्धत | Preparation Strategy:
इतिहास फक्त वाचून चालत नाही, तो समजून घेणं + नोट्स तयार करणं + PYQ analysis या तिन्ही टप्प्यांतून शिकावा लागतो.
- विषय समजून घ्या – आधी basics नीट क्लियर करा.
- नोट्स तयार करा – स्वतःच्या पद्धतीने short, crisp, quality notes बनवा.
- PYQ चं विश्लेषण करा – मागील वर्षांचे प्रश्न पाहून आयोग कोणत्या स्वरूपात विचारतो हे note करा.
- Revision & Answer Writing – नोट्स परत परत वाचा आणि उत्तरलेखनाचा सराव करा.
यामुळे तुम्हाला “best of best” notes मिळतात ज्यावर आधारित उत्तरं लिहिणं सोपं जातं.
इतिहास ऑप्शनलचं मोठं बळ – Multiple Revision
इतर अनेक ऑप्शनलमध्ये विद्यार्थ्यांना सतत करंट अफेअर्स update करावी लागतात. पण इतिहासात तसं नाही.
इथे तुम्हाला फक्त multiple time revision करण्याची संधी मिळते.
- जितक्या वेळा रिव्हिजन तितके जास्त मार्क
- रिव्हिजनमुळे उत्तरलेखनाची quality वाढते
- कंटेंट “crux” स्वरूपात लक्षात राहतो
म्हणूनच इतिहास हा time-saving आणि scoring subject आहे.
History Optional Syllabus (MPSC Official)
खालील टेबलमध्ये MPSC History Optional Paper 1 आणि Paper 2 चा संपूर्ण अभ्यासक्रम दिलेला आहे:
Paper 1 – प्राचीन व मध्ययुगीन भारत + संस्कृती
| युनिट | विषय |
|---|---|
| 1 | प्रागैतिहासिक काळ: अन्वेषण, उत्खनन, पुरातत्त्वीय साधने |
| 2 | प्राचीन भारत: सिंधु संस्कृती, वैदिक साहित्य, धार्मिक चळवळी |
| 3 | मौर्य आणि उत्तर-मौर्य कालखंड: राजकीय, आर्थिक व सामाजिक पैलू |
| 4 | गुप्त व उत्तर-गुप्त कालखंड: कला, साहित्य, धर्म |
| 5 | प्रारंभीचे राज्य व नगर व्यवस्था |
| 6 | दक्षिण भारत: संगम साहित्य, चोल, पल्लव, पांड्य व राष्ट्रकूट |
| 7 | मध्ययुगीन भारत: दिल्ली सल्तनत, मुघल साम्राज्य, भक्ति व सूफी चळवळी |
| 8 | मध्ययुगीन समाज व संस्कृती: अर्थव्यवस्था, समाजरचना, कला, साहित्य |
| 9 | मराठा साम्राज्य: शिवाजी महाराजांचे कार्य, पेशवे, प्रशासन व संस्कृती |
| 10 | भारतीय इतिहासातील विज्ञान, कला व तंत्रज्ञानाचा विकास |
Paper 2 – आधुनिक भारत व जागतिक इतिहास
| युनिट | विषय |
|---|---|
| 1 | भारतातील ब्रिटिश शासनाची सुरुवात, प्लासी व बक्सरची लढाई |
| 2 | 1857 चे स्वातंत्र्य युद्ध व त्याचे परिणाम |
| 3 | समाजसुधारक चळवळी: राजाराम मोहनराय, फुले, आगरकर, महात्मा गांधी |
| 4 | भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस, स्वातंत्र्यलढ्याचे टप्पे |
| 5 | गांधी युग: सत्याग्रह, असहकार, भारत छोडो आंदोलन |
| 6 | स्वातंत्र्योत्तर भारत: संविधान, लोकशाही, राज्यघटना |
| 7 | जागतिक इतिहास: American Revolution, French Revolution, Industrial Revolution |
| 8 | जागतिक युद्धे (पहिले व दुसरे महायुद्ध) |
| 9 | रशियन क्रांती, शीतयुद्ध, संयुक्त राष्ट्रसंघ |
| 10 | आधुनिक जग: USA, UK, चीन व मध्यपूर्वेतील घडामोडी |
MPSC History Optional Booklist for Mains:
Foundation: State Board + NCERT Textbooks
इतिहासाची मजबूत पायाभरणी करण्यासाठी महाराष्ट्र राज्य मंडळ व NCERT Textbooks यांचा अभ्यास अत्यावश्यक आहे.
| Topics | Maharashtra State Board Textbooks | NCERT Textbooks |
|---|---|---|
| Ancient India (प्राचीन भारत) | इयत्ता 6 वी – इतिहास व नागरिकशास्त्र इयत्ता 10 वी – इतिहास व राज्यशास्त्र (Historiography, Art & Culture) इयत्ता 11 वी – इतिहास (Ch. 1–13) | Class VI – Our Pasts-I Class XII – Themes in Indian History (Part I) |
| Medieval India (मध्ययुगीन भारत) | इयत्ता 7 वी – इतिहास व नागरिकशास्त्र इयत्ता 11 वी – इतिहास (Ch. 14–16) | Class VII – Our Pasts-II Class XII – Themes in Indian History (Part II) |
| Modern India (आधुनिक भारत) | इयत्ता 8 वी – इतिहास व नागरिकशास्त्र इयत्ता 9 वी – इतिहास व राज्यशास्त्र इयत्ता 12 वी – इतिहास (Ch. 1–8, 11, 12) | Class VIII – Our Pasts-III Class XII – Themes in Indian History (Part III) |
| Modern World History (आधुनिक जगाचा इतिहास) | इयत्ता 12 वी – इतिहास (Ch. 9, 10) | Class IX – India & Contemporary World I (Ch. 1–4) Class X – India & Contemporary World II (Ch. 1–4) |
MPSC History Optional Mains Suggested Reference Books (इतिहास वैकल्पिक विषयासाठी संदर्भ पुस्तके)
| Topics | Marathi Medium | English Medium |
|---|---|---|
| Ancient India | प्राचीन भारत (NCERT – R.S. Sharma, Marathi Translation) YCMOU Booklet (BA-T-HIS-280) | India’s Ancient Past – R.S. Sharma A History of Ancient & Early Medieval India – Upinder Singh Ensemble: History Through Maps |
| Medieval India | मध्ययुगीन भारत (NCERT – Chandra Satish, Marathi Translation) Madhyayugin Bharat – Delhi Sultanate, Mughal Samrajya (Chandra Satish) YCMOU Booklet (BA-T-HIS-281) | A History of Medieval India – Satish Chandra Medieval India: Sultanat to Mughals (1206–1526) – Satish Chandra Medieval India: Mughal Empire (1526–1748) – Satish Chandra |
| Modern India | आधुनिक भारत (NCERT – Bipin Chandra, Marathi Translation) India’s Struggle for Independence – Bipin Chandra India Since Independence – Bipin Chandra आधुनिक महाराष्ट्र इतिहास – S.S. Gathal YCMOU Booklets (BA-S-HIS-220 & BA-T-HIS-310) | Modern India – Bipin Chandra A Brief History of Modern India – Spectrum (Rajiv Ahir) From Plassey to Partition – Sekhar Bandopadhyay India’s Struggle for Independence – Bipin Chandra India Since Independence – Bipin Chandra |
| Modern World History | आधुनिक जगाचा इतिहास – Jain & Mathur (Marathi Translation) YCMOU Booklet (BA-S-HIS-221) | A History of the Modern World – Ranjan Chakrabarti Mastering Modern World History – Norman Lowe |
FAQs for MPSC History Optional Syllabus
Q1: MPSC History Optional Syllabus किती मोठा आहे?
इतिहास वैकल्पिक विषयाचा अभ्यासक्रम मोठा दिसत असला तरी योग्य नियोजनाने तो 120 दिवसांत पूर्ण करता येतो. State Board, NCERT आणि Reference Books वापरून टप्प्याटप्प्याने अभ्यास करणे उपयुक्त ठरते.
Q2: MPSC History Optional साठी कोणती पुस्तके सर्वाधिक महत्वाची आहेत?
प्राचीन भारतासाठी R.S. Sharma, मध्ययुगीन भारतासाठी Satish Chandra, आधुनिक भारतासाठी Bipin Chandra आणि जागतिक इतिहासासाठी Norman Lowe ही पुस्तके सर्वाधिक उपयुक्त मानली जातात.
Q3: MPSC History Optional साठी मराठीत तयारी करता येते का?
होय, इतिहास वैकल्पिक विषयासाठी मराठीत भरपूर साहित्य उपलब्ध आहे. NCERT व Reference Books ची मराठी भाषांतरित आवृत्ती उपलब्ध असल्याने मराठी माध्यमातील विद्यार्थ्यांसाठी ही तयारी सोपी होते.
Q4: इतिहास वैकल्पिक विषय स्कोरिंग आहे का?
होय, इतिहास हा Revision-Friendly आणि Scoring विषय मानला जातो. नोट्स, Mind Maps आणि नियमित उत्तरलेखनाचा सराव केल्यास चांगले गुण मिळू शकतात.
Q5: MPSC History Optional ची तयारी कशी सुरू करावी?
सुरुवातीला State Board आणि NCERT ची पुस्तके नीट वाचावीत. त्यानंतर Reference Books चा अभ्यास करावा. Notes तयार करून Revision व Answer Writing वर भर दिल्यास तयारी पूर्ण होते.
Q6: इतिहास वैकल्पिक विषयासाठी किती वेळा Revision करणे आवश्यक आहे?
किमान 2–3 वेळा Revision केल्यास विषय पक्का होतो. झटपट पुनरावलोकनासाठी Mind Maps, Flowcharts आणि Short Notes उपयोगी पडतात.